Atarrabi 

Lapurdiko Ezpeletan kontatzen duten alegi batek dioenez, Mariren seme ona da Atarrabi, zaharrena. Bere anaia gazteagoarekin, Mikelatsekin,  Txerren edo Etsairen haitzulora joan ziren beste hainbatekin batera ikasketak egitera.

Ikasketak bukatu zituztenean, Txerrenek esan zien, irakasketen truke ikasleetako bat betiko berarekin geratu beharko zuela. Txotx egin zuten, eta Atarrabiren anaia gazteari suertatu zitzaion. Anaia larri eta triste ikusi zuenean, Atarrabik bere burua eskaini zuen Mikelatsen ordez bertan geratzeko. Txerrenek onartu egin zion proposamena.

Txerrenek ezinezko lan bat agindu zion: haitzuloko biltegi handiko irina bahe batetik pasatzeko, baina, irina eta zahia, biak batera, joaten ziren bahearen saretik. Betiko lana zuela-eta lasai jarduen zuen horretan.

Txerrenek behin eta berriro galdetzen zuen bere gelatik ozenki:

-Atarrabi, non haiz?

Eta honek erantzuten zuen:

-Hemen nago!

Atarrabi, ordea, ez zegoen denbora alferrik galtzeko. Handik nola alde egin pentsatzen pasatzen zuen denbora: baheari "hemen nago" esaten irakatsi zion. Horrela, Txerrenek betiko galdera hura egiten zuenean, baheak erantzun ziezaiokeen.

Txerrenek berriro galdera egitean:

-Atarrabi, non haiz?

Baheak erantzuten zuen:

-Hemen nago!

Txerren zabartua zegoela aprobetxatuz, Atarrabi haitzuloaren sarrerarantz abiatu zen. Atera iritsi orduko, ordea, Txerrenek ikusi egin zuen. Beregana joan zen irteera eragozteko asmoz. Atarrabi haitzulotik kanpo zegoen, baina, bere itzala leize barruan oraindik. Txerrenek, bere itzala harrapatu zuen. Handik aurrera Atarrabi itzalik gabe bizi izan omen zen.

Alegi hau baina,kristautasunak ipinitako luzapen eta bukaera emanda iritsi zaigu, honela alegia:

 Urteak joan ziren eta Atarrabi apaiz egin zen. Itzalik gabe jarraitzen zuen eta hau, meza-garaian bakarrik agertzen zitzaion, kontsagrazio unean, hain zuzen.

Urteetan aurrera zihoan eta egun batean ala bestean hil behar zuela eta, Atarrabik sakristauari deitu zion:

-Hik ondo dakik kontsagrazio unean bakarrik izaten dudala itzala eta, nola edo hala, une hartantxe hil behar diat... bihar meza-garaian, itzala nire alboan ikusten duanean, hil egin behar nauk.

Sakristauak hitzeman zion baina momentua iritsi zenean barruak ez zion lagundu.

-Begira, horrek ez dik inolako penarik eman behar -esan zion Atarrabik- itzala dudanean ez banauk hiltzen beste edozein momentutan hilko nauk eta orduan bai salbaziorik ez dudala izango.

Biharamunean, sakristaua berriro ere Atarrabiri azken kolpea emateko prest zegoen baina oraingoan ere ez zuen kemenik izan eta, kontsagrazioaren ondoren, itzala desagertu egin zen.

-Bihar bertan hilko nauala agindu behar didak -esan zion Atarrabik-.

Gero, nire gorpua haitz baten gainean utziko duk; beleek eramaten banaute, betirako galdua nauk baina usoek eramaten banaute salbatu naizen seinale izango duk hori.

Hirugarren aldian, sakristauak bere indarrak bildu zituen eta, itzala agertu bezalaxe, burdinazko barra batekin Atarrabi buruan jo eta zerraldo bota zuen hilda. Gero, jarri zuen gorpua haitz baten gainean eta uso-talde batek eraman zuen. Sakristaua begira egon zitzaien urrunean gorde ziren arte.

Iturria: Euskal leiendak, Erein/ Euskal mitologia, Gero