Sagutxoen ipuina

Behin batean, Arabako herri batean, sekulako sagu-izurritea jasan zuten. Saguak edonon agertzen ziren: etxeetan, kaleetan eta batez ere, zelaietan. Nekazariek alferrik erein edota landatzen zuten, saguek guztia desegiten baitzuten.

Irtenbideren bat aurkitu behar zutela eta, herriko biztanleek bilera bat antolatu zuten herriko plazan. Bakoitzak bere iritzia eman zuen eta, azkenean, bizilagun batek proposatukoa denek onartu zuten. Herriz kanpo gizon bat bizi zen, aztia zena, inongo edaki eta nahaste guziak ezagutzen zituena. Hark jakingo zuen zer egin herria izurrite haren menpetik ateratzeko. Horrela bada, ordezkari batzuk aztiarekin hitz egitera joan ziren herriaren izenean.

-Zure laguntza behar dugu sagu hauek akabatzeko, bestela beraiek akabatuko gaituzte gu -esan zioten.

Aztiak, hasieran, ukatu egin zien laguntza, baina azkenean, haien proposamena onartu egin zuen.

-Ondo da. Sagu horien menpetik aterako zaituztet, baina lehenik untxi batzuk, aker bat eta hogei erreal ekarri behar dizkidazue. Sei egun barru, herrialde honetan ez da saguen arrastorik izango!

Ordu bat bete baino lehen han zeukan eskatutako guztia. Akerra hil eta larrutzeko agindu zuen. Hartu zuen aspaldidanik prest zeukan ukendu bat, kirats nardagarria zabaltzen zuena, eta harekin gantzatu zuen aker larrua. Hori egitean, konjuru batzuk esaten zituen denentzat ezezaguna zen hizkuntza batean. Gero, larrua eman zien, etxeetan, lurrean eta bazter guztietan herrestan ibiltzeko aginduz.

Batzorde arduradunak sei egunez igurtzi zuen aker larrua bazter guztietan eta, horrela, edozein txokotan usain zitekeen aker larruak botatzen zuen usain nazkagarri hura... baina saguak ez ziren desagertu! Aitzitik, egunetik egunera ugariago ziren, bazirudien sei egun horietan hirukoiztu ere gin zirela.

Batzordea berriro ere aztiarengana joan zen, oraingo honetan biztanle gehiagorekin, eta han aurkitu zuten bere eginbehar onen ordainetan eskatutako untxietako bat jaten.

-Aizu! -esan zioten beren onetik aterata- saguak sei egunetan desagertuko zirela agindu zenigun. Geroztik beste bi egun ere joan dira, baina saguak ez desagertzea aski ez dela, lehen baino askoz gehiago daude, itzul iezaguzu dirua eta baita akerra eta untxiak ere!

Aztia prest zuen erantzuna, eta haiek hori esan zutenerako galdetu zien:

-Aizue, mesedez, ezer baino lehen zera jakin nahi dut, nolako isatsa dute sagu horiek, luzea ala motza?

Denek berehala erantzun zioten saguen isatsa motza zela.

-A! -esan zuen aztiak- orain ulertzen dut guztia, sentitzen dut bada, lagunok, baina nire konjuruek ez dute eraginik sagu horiengan, isatsa luzea duten saguentzat balio du soil soilik,

-Hara bada! -esan zioten nekazariek- gure makiladek edonorentzat balio dute, bai azti gezurtientzat eta
 baita gure lepotik barre egin nahi dutenentzat ere!

Eta hori esanez, berebiziko jipoia eman zioten. Biharamunean handik alde egin zuen eta geroztik ez du
 inork haren berririk izan.